Molukkers in Limburg

De Molukken is een eilandengroep in het oosten van de Indische Archipel. De eilanden waren van oudsher de belangrijkste leverancier van kruidnagelen en nootmuskaat en waren onderdeel van de kolonie Nederlands-Indië. Aan het einde van de negentiende eeuw namen nogal wat Molukse mannen dienst in het Koninklijke Nederlands-Indische Leger (KNIL). Na de Tweede Wereldoorlog werd Nederlands-Indië omgevormd tot de Republik Indonesia. Dit ging echter niet zonder slag of stoot. De Molukken riepen op Ambon op 25 april 1950 de onafhankelijke Republik Maluku Selatan (RMS) uit en creëerden daarmee een eigen staat. Indonesië ging niet akkoord en viel de Molukken aan.

De Molukse KNIL-militairen waren op dat moment gelegerd in andere delen van de Indonesische Archipel. Al eerder was afgesproken dat het KNIL een half jaar de soevereiniteitsoverdracht zou worden ontmanteld in juli 1950. Voor de Molukse ex-KNILmilitairen was echter geen demobilisatie op Indonesisch grondgebied mogelijk. Ze werden tijdelijk opgenomen in de Koninklijke Landmacht.

De Nederlandse regering besloot uiteindelijk om de Molukse militairen en hun gezinnen dan maar naar Nederland te halen. Tussen maart en juli 1951 werden de ongeveer 4.000 Molukse militairen en hun gezinnen (in totaal 12.500 mensen) met 14 schepen naar Nederland gebracht. Voor een tijdelijk verblijf, ten minste dat was de bedoeling.

Opvang in Limburg

Omdat er woningnood was, werden de gezinnen opgevangen in snel ingerichte kampen, in leegstaande kloosters of landhuizen en soms zelfs in nissenhutten. Ook in Limburg zijn in de jaren vijftig 15 woonoorden ingericht voor Molukkers: in Gennep, Plasmolen, Well, Venray, Tienray, Blerick, Heythuyzen, Weert, Roermond, twee in Echt, Montfoort, Geleen en twee in Eysden.

Met dank aan Max Hattu en Sjeng Ewalds volgt hieronder op basis van het boek Dari laut Maluku naar de Maas. 55 jaar Molukkers in Venlo-Blerick een korte beschrijving van het wel en wee van de Molukse gemeenschap in Blerick bij Venlo.

Naar Blerick

In 1953 is een groep Molukkers geplaatst in het woonoord Blerick. Het woonoord bestond uit gebouwen van de Dienst uitvoerende Werken (DUW). Deze gebouwen waren na de bevrijding van Venlo opgericht om het verwoeste Venlo en omgeving op te ruimen. Bij de kazerne in Blerick lag een aantal nissenhutten waarin de Molukkers werden gevestigd. Het kamp lag voor de kazerne en bestond uit vier blokken van vijf nissenhutten. Er waren ook nog barakken die dienst deden als kerk, kantine, centrale keuken en kraamkamer.

Tussen 1951 en 1956 werden de dagelijkse maaltijden op ‘het kamp’ verzorgd door de centrale keuken. Dikwijls traditionele Hollandse kost, die niet iedereen kon waarderen. Later kregen de barakken gelukkig zelf een klein keukentje ingebouwd, zodat men weer zelf kon koken. Het leven in de barakken was zwaar, maar er werd veel muziek gemaakt, gesport en soms organiseerde men uitjes.

Arbeid

In de jaren vijftig was Noord-Limburg nog voornamelijk een agrarisch gebied. Veel boeren waren daarom in die tijd op zoek naar medewerkers. Toen de Molukse gemeenschap in Blerick arriveerde, zagen de boeren hun kans en boden hen werk aan. Mannen, vrouwen en kinderen werkten op het land. De boeren haalden de arbeiders op van het kamp. In de regio Grubbenvorst werden aardbeien geplukt en asperges gestoken, in Baarlo plukte men augurken, kersen, appels en peren. De verdiensten waren redelijk en jarenlang hebben de boeren van de diensten van de Molukkers uit Limburg gebruik gemaakt. Molukkers werkten trouwens niet alleen bij de boer, menigeen vond ook werk in de fabrieken van Venlo en omgeving.

Uitgaan en muziek maken

Veel Molukkers, met name jonge mannen, hadden al gauw het uitgaansleven van Venlo ontdekt. Venlose meisjes waren dikwijls onder de indruk van de jongemannen. Sommige Molukkers begonnen zelf een horecagelegenheid zoals een restaurant of café. Teddy Lekatompessy opende in 1985 zijn Indonesisch restaurant aan de Peperstraat in Venlo. Er werd een mix van de Molukse en Indonesische keuken geserveerd. In 1990 verhuist het restaurant naar het tankstationgebouw dat tegenwoordig bij het Limburgs Museum hoort. In 1994 stopte Lekatompessy met zijn zaak.

Muziek is ook een belangrijk onderdeel van de Molukse cultuur. Bij familiefeesten, bruiloften en op vele andere gelegenheden is muziek niet weg te denken. De Molukse gemeenschap heeft ook bekende muzikanten voortgebracht. Gino Taihuttu bijvoorbeeld, uit Venlo.

Gino’s zoon Jiri speelde tijdens de boekpresentatie van Dari laut Maluku naar de Maas in het Limburgs Museum op 4 oktober 2008.

Van woonoord naar woonwijk / van Blerick naar Venlo-Zuid

Na enkele jaren besloot de overheid dat de Molukse families niet langer zo konden wonen. In 1967 verhuisden 27 gezinnen en 5 alleenstaanden van de barakken in Blerick naar drie woonblokken in Venlo-Zuid (waarvan twee in de Zwanenstraat en één in de Albatrosstraat). Enkele gezinnen verhuisden naar de Gulickstraat en sommige anderen werden verspreid over de stad. De overgang van woonoord naar woonwijk was daar. Momenteel zijn er nog steeds woonwijken of concentraties van Molukkers in Gennep, Venray, Venlo, Weert, Echt, Sittard, Geleen en Heer.