Polen in Limburg

De Polen waren al vroeg gastarbeider in Nederland en zijn nog steeds vaak letterlijk gastarbeiders: hun verblijf in Nederland is tijdelijk. In Meterik is een steunpunt opgericht voor Polen die informatie willen over de Nederlandse samenleving. In deze eerste Poolse servicewinkel in Nederland kunnen Poolse werknemers terecht voor informatie over werk, inkomen, zorg en verzekeringen. Ook zijn er verschillende producten uit hun geboorteland te koop. Er is in Meterik ook een Poolse parochie.

Er is ook, met name in Zuid-Limburg, een groep Polen die hier al generaties leeft. Bij sommigen van hen is hun achtergrond alleen nog in hun achternaam zichtbaar. Anderen zijn ook nu nog nauw bij Polen betrokken en hebben intensief contact met familieleden, organiseren Poolse feestavonden, vormen Poolse dans-, zang- en muziekverenigingen of bezoeken het Poolse huis in Brunssum.

De komst van Polen naar Limburg

Al sinds 1900 komen Polen naar Limburg, met name naar de mijnstreek in het zuiden. In 1919 werden de Polen voor het eerst als aparte groep in de statistieken opgenomen, er waren toen 105 Poolse mijnwerkers ingeschreven.

Tussen 1921-1926 kwam een nieuwe stroom Poolse migranten naar Limburg. Er waren politieke en economische redenen voor hun komst. Het verdrag van Versailles stelde dat de Polen in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog binnen twee jaar moesten kiezen voor de Pools of de Duitse nationaliteit. Een deel keerde met de Poolse nationaliteit terug naar Polen. Anderen wilden ook Pool zijn, maar zagen geen toekomst in het arme en geplunderde land. Zij trokken naar Frankrijk, België of Nederland. In Nederland vond een aantal van hen (weer) werk in de mijnen. In 1926 waren daar 555 Polen werkzaam. Vanaf 1926 begonnen de staatsmijnen ook actief Poolse mijnwerkers in de Poolse regio’s Posen en Silezië te werven, het aantal Poolse mijnwerkers verdubbelde.

Tweede Wereldoorlog

De Duitse inval in Nederland zorgde ervoor dat de Poolse verenigingen ter ziele gingen. Het Poolse huis kreeg een andere bestemming en de Poolse school werd een Duitse school. De enige mogelijkheid voor de Polen om bijeen te komen, waren religieuze vieringen. De Poolse mijnwerkers waren redelijk veilig omdat de Duitsers de productie zo hoog mogelijk wilden houden. Er werd wel druk op hen uitgeoefend om voor de Duitsers de mijnen te beschermen tegen vijandelijke invallen. Vooral de Polen die in Duitsland waren geboren, hadden het zwaar te verduren.

Onrust

Na de Tweede Wereldoorlog kwamen opnieuw veel Polen naar Limburg. Heerlen werd het ‘Chicago van de Polen’ genoemd, vanwege de vaak zwarte uniformen die veel Polen droegen.

Na de oorlog veranderde de verhouding tussen de Limburgers en de Polen. Daar waar eerst solidariteit was, werden de Polen na de oorlog vaak bestempeld als Polakken en werden ze gestereotypeerd als vechtersbazen en dieven. Ook hadden de Polen onderling zelf conflicten vanwege politieke belangen in Polen zelf (pro-Londen of pro-Warschau) en de komst van ‘nieuwe’ Polen. Na verloop van tijd ebde de vijandigheden tussen Polen onderling weg, mede omdat veel Polen uit Duitsland terugkeerden naar Duitsland. Ook de publieke opinie in Limburg draaide langzaam bij.

Terug naar Polen?

Veel Polen waren gekomen om tijdelijk in Limburg te werken en wonen. Maar veel van hen trouwden hier en er kwamen kinderen en kleinkinderen. Het versterkte de band met Limburg.

Bovendien was de economische en politieke situatie in Polen vaak onvoorspelbaar of in ieder geval slechter dan in Nederland. Dit alles zorgde ervoor dat veel Polen in Limburg bleven.

Pools verenigingsleven in Limburg

In Limburg waren en zijn veel Poolse verenigingen actief. Zij houden zich bezig met de vieringen van nationale Poolse feestdagen en/ of katholieke feestdagen. Ook zijn er een aantal Poolse zang- en dansverenigingen. De Poolse zangverenging Wesoly Tulacz’ bijvoorbeeld werd in 1927 opgericht in Heerlerheide als toneelvereniging. Nu kent het koor ongeveer 70 leden. In Heerlen is de Poolse dansgroep Syrena actief. Zij vierden in 2007 hun vijftigste verjaardag. De groep houdt de Poolse dansfolklore in ere. In prachtige kostuums uit diverse streken van Polen danst Syrena op muziek uit diverse Poolse regio’s en in diverse Poolse klederdrachten. Klik hier voor meer informatie over de zang- en dansgroep Syrena en haar geschiedenis.

(Deze tekst kwam tot stand met dank aan de familie Rodenburg uit Heerlen en de familie Buchwald uit Brunssum.)