1973-1990

Oliecrisis en gezinshereniging: 1973-1990

De oliecrisis van 1973 had een grote impact op de Nederlandse economie. De crisis veroorzaakte werkeloosheid in veel sectoren van de industrie en veel gastarbeiders raakten hun baan kwijt. De werving van gastarbeiders kwam tot een abrupt einde. Toen pas werd op grote schaal duidelijk dat de meeste gastarbeiders niet zouden terugkeren naar hun land van herkomst. Om in aanmerking te komen voor sociale voorzieningen en uitkeringen moesten de gastarbeiders zich officieel laten registeren. Er bleken veel meer gastarbeiders dan men dacht nog in Nederland te verblijven. Velen van hen waren inmiddels arbeidsongeschikt geworden en kwamen in de WAO terecht door de vele jaren van zware fysieke arbeid of doordat hun werkgevers ‘overtollige’ arbeiders massaal lieten afvloeien naar de WAO.

Dit betekende echter niet het einde van migratie naar Nederland. Veel gastarbeiders realiseerden zich dat een verblijfsvergunning een waardevol goed was. Vanaf dat moment lieten zij hun vrouwen en kinderen overkomen; er was sprake van gezinshereniging vanuit de landen van herkomst. In 1975 komt door de onafhankelijkheid van Suriname ook een migratiestroom van Surinamers naar Nederland op gang. Een fractie daarvan vestigt zich in Limburg.

In de jaren tachtig wordt dus definitief duidelijk dat de Turkse en Marokkaanse gastarbeiders niet terugkeren. De overheid moet haar beleid aanpassen. De terugkeergedachte is van de baan, niet alleen bij de migranten zelf, maar ook bij autochtone Nederlanders. Dit blijkt ook uit de veranderde terminologie die wordt gebruikt om migranten aan te duiden. Waren de migranten in de jaren zestig en zeventig nog ‘buitenlanders’, ‘gastarbeiders’ of simpelweg ‘Turken’ of ‘Marokkanen’, in de jaren tachtig sprak men over etnische minderheden en later in de jaren negentig over ‘allochtonen’.

VVD-er Frits Bolkestein zwengelde in 1991 het politieke debat over de multiculturele samenleving aan. Bolkestein vreesde voor de Nederlandse normen en waarden vanwege de komst van de vele ‘moslims’ die er, volgens hem, afwijkende normen en waarden op na hielden. Bolkestein richtte zich vooral op thema’s als vrouwenemancipatie en scheiding van kerk en staat. Hij was de eerste politicus die in zijn uitspraken directe kritiek uitte op de volgens hem afwijkende Islamitische en culturele waarden van Turken en Marokkanen in Nederland. Sindsdien is het onderwerp ‘Islam’ niet uit het integratiedebat geweest.